Ürək-damar əməliyyatları

Müalicə olunan vəziyyətlər

Ürək-damar cərrahiyyəsi şöbəsində aşağıdakı xəstəlik və sağlamlıq problemlərinin müayinəsi və cərrahi müalicəsi aparılır [citation:1][citation:3][citation:5]:

• Koronar arteriya xəstəliyi (ürək damarlarının daralması və ya tıxanması)
• Ürək qapağı xəstəlikləri (aortal, mitral, trikuspid qapaqların stenozu və ya çatışmazlığı)
• Aorta anevrizması (aortanın zəifləyərək genişlənməsi) və aorta diseksiyası
• Periferik arteriya xəstəlikləri (ayaq, qol, boyun damarlarının daralması)
• Karotis arteriya stenozu (boyun damarlarının daralması)
• Böyrək arteriya stenozu (böyrək damarlarının daralması)
• Ürək ritmi pozuntuları (aritmiyalar, atrial fibrilasiya)
• Anadangəlmə ürək qüsurları (ASD, VSD, PDA, Fallot tetralogiyası)
• Ürək çatışmazlığı (son mərhələ ürək çatışmazlığı)
• Varikoz damarlar və venoz çatışmazlıq
• Dərin ven trombozu (ayaq damarlarında qan laxtalanması)
• Ateroskleroz (damar divarında xolesterin yığılması)
• Kardiyomiyopatiyalar (ürək əzələsi xəstəlikləri)
• Perikard xəstəlikləri (ürək kisəsi xəstəlikləri)

Simptomlar (həkimə nə vaxt müraciət etməli)

Əgər sizdə aşağıdakı əlamətlər müşahidə olunursa, ürək-damar cərrahı müayinəsinə müraciət etmək tövsiyə olunur [citation:3]:

• Sinə ağrısı (stenokardiya) – fiziki yüklənmə zamanı yaranan, istirahətlə keçən sinə ağrısı
• Nəfəs darlığı (fiziki aktivlik zamanı və ya istirahətdə)
• Ürək döyüntüsü (çarpıntı, nizamsız ürək döyüntüsü)
• Başgicəllənmə və bayılma halları
• Ayaqlarda şişkinlik (ödem) və ağrı
• Yeriş zamanı ayaqlarda yaranan ağrı (aralıq klaudikasiya)
• Yüksək qan təzyiqi (hipertoniya)
• Xroniki yorğunluq və halsızlıq
• Dodaqlarda və barmaqlarda göyərmə (siyanoz)
• Varikoz damarlar və ayaqlarda ağırlıq hissi
• Qollarda və ya ayaqlarda nəbzin zəif hiss edilməsi
• İnfarkt keçirmiş xəstələrdə ikincil profilaktika ehtiyacı

Diaqnoz prosesi

Ürək-damar müayinəsi zamanı həkim pasiyentin ürək və damar sistemini qiymətləndirir və aşağıdakı diaqnostik müayinələri təyin edir [citation:1][citation:3][citation:4]:

• EKQ (Elektrokardioqrafiya): Ürəyin elektrik fəaliyyətinin qeydə alınması, ritm pozuntularının və işemiya əlamətlərinin aşkarlanması
• Exokardioqrafiya (Exo-KQ): Ürəyin strukturunun və funksiyasının ultrasəs ilə qiymətləndirilməsi, qapaq xəstəliklərinin, ürək çatışmazlığının aşkarlanması
• Stress test (treadmill): Fiziki yüklənmə zamanı ürəyin reaksiyasının qiymətləndirilməsi
• Koronar angioqrafiya: Ürək damarlarının invaziv görüntülənməsi – qızıl standart diaqnostik üsul
• Periferik angioqrafiya: Ayaq, qol, böyrək və boyun damarlarının görüntülənməsi
• KT angioqrafiya (kompyuter tomoqrafiya koronar angioqrafiya): Qeyri-invaziv üsulla ürək damarlarının görüntülənməsi
• Doppler USM (ultrasəs): Boyun, ayaq və qol damarlarında qan axınının qiymətləndirilməsi
• Holter monitor: 24-72 saat ərzində ürək ritminin qeydə alınması, aritmiyaların aşkarlanması
• Qan analizləri: Xolesterin səviyyəsi, ürək fermentləri, qan laxtalanma testləri

Tətbiq olunan cərrahi üsullar

Ürək-damar cərrahı tərəfindən qoyulan diaqnozdan sonra xəstəliyin növünə və yerinə uyğun fərdi cərrahi müalicə planı hazırlanır. Müalicə aşağıdakı əməliyyatları əhatə edə bilər [citation:1][citation:3][citation:5]:

Koronar arter bypass cərrahiyyəsi (CABG):

• Aorto-koronar şuntlama: Daralmış və ya tıxanmış koronar arteriyaların bypass edilməsi, xəstənin öz damarlarından (adətən ayaq və ya qol damarlarından) istifadə edilərək yeni qan yolu yaradılması
• On-pump CABG: Süni qan dövranı aparatı ilə ürək dayandırılaraq aparılan bypass əməliyyatı
• Off-pump CABG (OPCAB): Ürək dayandırılmadan, çalışan ürəkdə aparılan bypass əməliyyatı
• Minimal invaziv bypass (MIDCAB): Kiçik kəsiklərlə aparılan bypass əməliyyatı [citation:10]

Ürək qapağı cərrahiyyəsi:

• Qapaq tamiri (valvuloplastika): Zədələnmiş ürək qapağının təmiri, öz qapağının saxlanılması
• Qapaq protezləşdirilməsi: Zədələnmiş qapağın çıxarılaraq süni qapaqla (mexaniki və ya bioloji) əvəz edilməsi
• Aortal qapaq əməliyyatı: Aorta qapağının stenozu və ya çatışmazlığının cərrahi müalicəsi
• Mitral qapaq əməliyyatı: Mitral qapaq patologiyalarının cərrahi müalicəsi
• Trikuspid qapaq əməliyyatı: Trikuspid qapaq xəstəliklərinin cərrahi müalicəsi
• TAVI (Transkateter aortal qapaq implantasiyası): Açıq ürək əməliyyatı olmadan kateter yolu ilə aortal qapağın dəyişdirilməsi

Aorta cərrahiyyəsi:

• Aorta anevrizması əməliyyatı: Genişlənmiş aortanın təmiri və ya süni damar protezi ilə əvəz edilməsi
• Aorta diseksiyası əməliyyatı: Aortanın qatlaşmasının (yırtılmasının) təcili cərrahi müalicəsi
• Bentall proseduru: Aorta kökü və aortal qapağın birlikdə əvəz edilməsi
• Endovaskulyar aorta təmiri (EVAR): Açıq əməliyyat olmadan kateter yolu ilə aorta anevrizmasının stent-graft ilə müalicəsi

Periferik damar cərrahiyyəsi:

• Karotis endarterektomiya: Boyun damarlarının (karotis arteriya) daralmasının cərrahi müalicəsi, insult profilaktikası
• Periferik bypass: Ayaq damarlarının tıxanmasında bypass əməliyyatı
• Endarterektomiya: Damar daxilindəki xolesterin lövhələrinin çıxarılması
• Perkutan transluminal angioplastika (PTA): Balon və stent ilə damarın genişləndirilməsi
• Renal arteriya stentləmə: Böyrək damarlarının daralmasında stent implantasiyası
• Femoral-femoral crossover bypass: Çanaq damarlarının tıxanmasında qan axınının bərpası

Aritmiya cərrahiyyəsi (elektrofizioloji prosedurlar):

• Pacemaker implantasiyası (kardiostimulyator): Ürək ritminin tənzimlənməsi üçün daimi və ya müvəqqəti pacemaker taxılması [citation:1]
• İCD (İmplante edilə bilən kardioverter defibrilator): Həyatı təhdid edən aritmiyalarda defibrilator implantasiyası [citation:3]
• CRT (Kardiyak resenkronizasiya terapiyası): Ürək çatışmazlığında biventrikulyar pacemaker implantasiyası
• Maze proseduru: Atrial fibrilasiyanın (qulaqcıq aritmiyası) cərrahi müalicəsi
• RF ablasiya: Kateter yolu ilə aritmiyaya səbəb olan nahiyənin yandırılması

Fleboloji əməliyyatlar (venoz cərrahiyyə):

• Varikoz damar əməliyyatı (flebektomiya): Genişlənmiş səthi venaların çıxarılması [citation:5]
• Lazer və ya radiodalğa ablasiya: Varikoz damarların qapalı üsulla müalicəsi
• Skleroterapiya: Xüsusi maddə vurulması ilə varikoz damarların müalicəsi
• Vena kava filtri: Dərin ven trombozunda ağciyər emboliyasının qarşısını almaq üçün filter implantasiyası

Anadangəlmə ürək qüsurlarının cərrahiyyəsi:

• ASD/VSD bağlanması: Qulaqcıq və ya mədəciklər arasındakı deşiyin qapadılması [citation:1]
• PDA bağlanması: Açıq duktus arteriozusun bağlanması
• Fallot tetralogiyasının korreksiyası: Mürəkkəb anadangəlmə qüsurun tam təmiri
• Koarktasiya təmiri: Aorta daralmasının cərrahi müalicəsi
• Balon atrial septostomiya: Kateter yolu ilə qulaqcıqlar arasında deşik açılması [citation:1]

Minimal invaziv ürək cərrahiyyəsi

Minimal invaziv ürək cərrahiyyəsi ənənəvi cərrahiyyədən fərqli olaraq daha kiçik kəsiklərlə ürəkdə əməliyyatın həyata keçirilməsidir. Bu üsulların üstünlükləri [citation:10]:

• Daha az ağrı: Kiçik kəsiklər səbəbindən əməliyyat sonrası ağrı daha az olur
• Kosmetik üstünlük: Kiçik kəsiklər daha az çapıq qoyur
• Qısa xəstəxana qalışı: Xəstəxanada qalış müddəti 2-4 gün
• Sürətli bərpa: Normal həyata və işə qayıdış 1-2 həftə ərzində mümkün olur
• Aşağı infeksiya riski: Kiçik kəsiklər infeksiya riskini azaldır
• Daha az qan itkisi: Qan köçürülməsinə ehtiyac azalır

Minimal invaziv üsullara hissəvi sternotomiya (döş sümüyünün bir hissəsinin kəsilməsi) və mini torakotomiya (qabırğaarası nahiyədən kiçik kəsik) daxildir. Bu üsullar mitral qapaq, aorta qapaq, trikuspid qapaq əməliyyatları, ASD bağlanması və bəzi koronar bypass əməliyyatlarında tətbiq olunur [citation:10].

Əməliyyata hazırlıq

Ürək-damar əməliyyatlarından əvvəl aşağıdakı hazırlıq qaydalarına diqqət etmək vacibdir [citation:4][citation:9]:

• Müayinə və konsultasiya: Əməliyyatdan əvvəl ürək cərrahı və kardioloq ilə ətraflı məsləhətləşmə, risklər və faydalar barədə məlumatlandırma
• Diaqnostik testlər: Qan analizləri (qan qrupu, laxtalanma testləri), EKQ, Exokardioqrafiya, koronar angioqrafiya, sinə rentgeni kimi zəruri müayinələr [citation:4]
• Dərman tənzimlənməsi: Qan durulaşdırıcılar (aspirin, varfarin, klopidoqrel) və digər dərmanların müvəqqəti dayandırılması (həkim nəzarətində) [citation:9]
• Siqaret və alkoqol: Əməliyyatdan ən az 2-4 həftə əvvəl siqaretin dayandırılması (ağciyər funksiyalarını yaxşılaşdırır, yara sağalmasını sürətləndirir) [citation:2][citation:9]
• Aclıq qaydası: Əməliyyatdan 6-8 saat əvvəl yemək və içməyin dayandırılması [citation:4]
• Gigiyena: Əməliyyat ərəfəsində antiseptik sabunla duş qəbulu, infeksiya riskinin azaldılması [citation:9]
• Psixoloji hazırlıq: Əməliyyat haqqında məlumat əldə etmək, narahatlıqları həkimlə bölüşmək, ailə dəstəyi [citation:4][citation:9]
• Nəqliyyat: Əməliyyat sonrası evə gediş üçün nəqliyyatın planlaşdırılması

Əməliyyat sonrası bərpa dövrü

Ürək-damar əməliyyatı sonrası bərpa prosesi əməliyyatın növünə və mürəkkəbliyinə görə dəyişir [citation:2][citation:4][citation:10]:

Xəstəxanada qalış:

• Reanimasiya şöbəsi: Əməliyyatdan sonra ilk 24-48 saat ərzində xəstə reanimasiya şöbəsində yaxın monitorizasiya altında saxlanılır (qan təzyiqi, ürək ritmi, oksigen səviyyəsi, tənəffüs funksiyaları) [citation:4]
• Ümumi palata: Vəziyyət stabilləşdikdən sonra xəstə ümumi palataya köçürülür, ümumi xəstəxanada qalış müddəti 5-7 gün təşkil edir (açıq ürək əməliyyatlarında) [citation:4]
• Minimal invaziv əməliyyatlarda: Xəstəxanada qalış müddəti 2-4 gün [citation:10]

İlk həftələr:

• Ağrı idarəsi: Həkim tərəfindən təyin edilən ağrıkəsicilərlə ağrıların nəzarət altına alınması [citation:2]
• Yara baxımı: Cərrahi kəsiyin təmiz və quru saxlanılması, sarğıların müntəzəm dəyişdirilməsi, infeksiya əlamətlərinin (qızartı, şişkinlik, axıntı) izlənməsi [citation:2]
• Nəfəs məşqləri: Ağciyər funksiyalarını yaxşılaşdırmaq, pnevmoniya riskini azaltmaq üçün xüsusi tənəffüs məşqləri [citation:2]
• Fiziki aktivlik: Əvvəlcə qısa məsafəli gəzintilərlə başlanılır, aktivlik tədricən artırılır [citation:2]
• Pəhriz: İlk günlərdə yüngül maye və yumşaq qidalar, sonrakı dövrdə az duzlu, az yağlı, ürək-dostu pəhriz [citation:4]

Bərpa mərhələləri:

• 1-2 həftə: Minimal invaziv əməliyyatlarda normal həyata və işə qayıdış mümkündür [citation:10]
• 4-6 həftə: Açıq ürək əməliyyatlarında yüngül işlərə qayıdış, avtomobil sürməyə icazə
• 6-8 həftə: Tam fiziki aktivliyə qayıtmaq mümkündür [citation:4]
• 3-6 ay: Ürək reabilitasiya proqramlarının tamamlanması, normal həyata tam dönüş

Daimi tibbi nəzarət:

• İlk ay: Həftəlik müayinələr
• Sonrakı dövr: Aylıq və ya üç aylıq müayinələr
• Dərman qəbulu: Qan durulaşdırıcılar, xolesterin azaldıcılar, qan təzyiqi dərmanlarının müntəzəm qəbulu [citation:2][citation:3]
• Müntəzəm testlər: EKQ, Exokardioqrafiya, qan analizləri ilə ürək funksiyalarının izlənməsi

Əməliyyat sonrası həyat tərzi tövsiyələri

Ürək-damar əməliyyatından sonra uzunmüddətli sağlamlıq üçün aşağıdakı tövsiyələrə əməl edilməlidir [citation:2][citation:3]:

• Sağlam qidalanma: Tərəvəz, meyvə, tam taxıllar, yağsız proteinlərlə zəngin pəhriz, duz və doymuş yağların məhdudlaşdırılması
• Müntəzəm fiziki fəaliyyət: Həkim nəzarəti altında həyata keçirilən aerobik məşqlər (gəzinti, üzgüçülük, velosiped)
• Siqaret və alkoqoldan uzaq durmaq: Siqaretin tamamilə tərgidilməsi, alkoqolun məhdudlaşdırılması [citation:2]
• Dərman rejiminə riayət: Təyin edilən dərmanların vaxtında və düzgün dozada qəbulu [citation:3]
• Stress idarəsi: Meditasiya, yoqa, dərin nəfəs məşqləri ilə stressin azaldılması [citation:3]
• Müntəzəm tibbi müayinə: Kardioloq və ürək cərrahı nəzarətində müntəzəm müayinələr
• Çəki nəzarəti: Sağlam bədən çəkisinin qorunması
• Qan təzyiqi və xolesterin nəzarəti: Müntəzəm ölçüm və analizlər

Əməliyyatların riskləri

Hər cərrahi əməliyyatda olduğu kimi ürək-damar əməliyyatlarında da bəzi risklər mövcuddur [citation:3][citation:4]:

Qısa müddətli risklər:

• İnfeksiya (cərrahi bölgədə və ya daxili orqanlarda)
• Qanaxma və ya qan laxtalanması
• Aritmiyalar (ürək ritminin pozulması)
• Ağciyər funksiyalarının zəifləməsi
• Anesteziya ilə bağlı problemlər
• Ürək çatışmazlığı
• İnfarkt riski
• Böyrək funksiyalarının pozulması

Uzunmüddətli risklər:

• Cərrahi bölgədə daralma və ya tıxanma (bypass damarlarında, stentlərdə)
• Qapaq dəyişdirilməsində qapağın funksional problemləri
• Xroniki yorğunluq və ya bərpa gecikmələri
• Qan təzyiqinin qeyri-sabitliyi
• Yara yerində qalıcı həssaslıq
• Pacemaker və ya ICD kimi cihazlarla bağlı problemlər

Qeyd: Müasir cərrahi üsullar, profilaktik antibiotik istifadəsi və təcrübəli cərrahlar tərəfindən aparılan əməliyyatlarda bu risklər minimaldır. Həkiminiz əməliyyatdan əvvəl bütün risklər barədə sizə məlumat verəcək və qoruyucu tədbirlər görəcəkdir [citation:3].

Hansı hallarda təcili həkimə müraciət etməli

Əməliyyat sonrası aşağıdakı əlamətlər müşahidə olunarsa, dərhal həkimə müraciət edilməlidir [citation:2][citation:4]:

• Şiddətli sinə ağrısı və ya nəfəs darlığı
• Cərrahi bölgədə qızartı, şişkinlik, irin axıntısı və ya qanaxma
• 38°C-dən yüksək hərarət
• Ani başgicəllənmə, ürəkbulanma və ya bayılma
• Ürək ritmində nəzərəçarpan dəyişiklik (çox sürətli və ya çox yavaş)
• Bir tərəfdə qol və ya ayaqda gücsüzlük, üz əyriliyi (insult əlamətləri)
• Ayaqda şiddətli ağrı, şişkinlik, qızartı (tromboz əlaməti)
• Qan təzyiqinin qəfil yüksəlməsi və ya düşməsi

Qonaq ürək-damar cərrahı və qəbul günləri

Klinikamızda aşağıdakı qonaq ürək-damar cərrahı mütəmadi olaraq qəbul keçirir:

• Dr. Arzu Vahid Məmmədov (Uzm. Dr. Arzu Vahidoğlu): Ürək-damar cərrahı
• İxtisası: Koronar arter bypass cərrahiyyəsi, ürək qapağı əməliyyatları, aorta cərrahiyyəsi, periferik damar cərrahiyyəsi, varikoz damar əməliyyatları (flebektomiya), femoral şuntlama, embolektomiya, arterio-venoz fistula əməliyyatları [citation:5]
• Son qəbul tarixləri: 6 Fevral, 6 Mart 2026
• Növbəti qəbullar: Aprel 2026 (tarixlər dəqiqləşdirilir)
• Qeydiyyat üçün: +994 55 925 55 11

Klinikanın üstünlükləri

Alyans Klinikasında ürək-damar cərrahiyyəsi xidmətləri təcrübəli ürək-damar cərrahı Dr. Arzu Vahid Məmmədov tərəfindən həyata keçirilir. Müasir diaqnostik avadanlıqlarımız (EKQ, Exokardioqrafiya, Doppler USM, Holter monitor) ilə dəqiq diaqnoz qoyulur və fərdi müalicə planı hazırlanır. Kardioloq həkimlərlə sıx əməkdaşlıq çərçivəsində əməliyyat öncəsi və sonrası kompleks yanaşma təmin edilir. Məqsədimiz ürək və damar xəstəliklərinin müasir cərrahi üsullarla müalicəsi, pasiyentlərimizin həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsi və uzunmüddətli sağlamlığının təmin edilməsidir [citation:6].

Unutmayın: Ürək-damar xəstəlikləri müasir dövrün ən ciddi sağlamlıq problemlərindən biridir və vaxtında diaqnoz və müalicə həyat qurtarır. Sinə ağrısı, nəfəs darlığı, ürək döyüntüsü və ya digər şikayətləriniz varsa, gecikməyin! Sağlamlığınızı etibarlı əllərə həvalə edin [citation:7].